Hipertansiyon

Yüksek Kan Basıncına Genel Bakış

Hipertansiyon olarak da bilinen yüksek kan basıncı kalp krizi, inme, böbrek yetmezliği, koroner kalp hastalığı ve başka ciddi sağlık problemleri riskini arttıran bir durumdur. Kan basıncı arterlerinizin iç duvarlarına karşı iten kan gücüdür. Kalbiniz ne kadar güçlü pompalarsa ve arterleriniz ne kadar darsa kan basıncınız o kadar artar. Zaman içinde tedavi edilmemiş yüksek kan basıncının oluşturduğu eskime ve aşınma kan damarlarınız ve yaşamsal organlarınıza zarar verebilir.

Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezleri (Centers for Disease Control and Prevention) (CDC) uyarınca Amerika Birleşik Devletleri’nde yaklaşık üç yetişkinden birinde yüksek kan basıncı vardır. Ancak kan basıncının kendisinin genelde bir belirtisi olmadığından CDC bu durumun olduğu kişilerin yüzde 22’sinin bundan haberdar olmadığını belirtmektedir. Bu nedenle kan basıncınızı kendinizi iyi hissetseniz bile düzenli olarak kontrol ettirmek çok önemlidir. Aksi halde bir komplikasyon çıkıp kalıcı olası hasarın zaten gerçekleşmiş olduğuna işaret edinceye kadar bir problem olduğunu farketmeyebilirsiniz.

Neyse ki kan basıncı basit ve invaziv olmayan bir testle kolayca ölçülebilir. Sizde yüksek kan basıncı olduğunu bildikten sonra bu durum yaşam tarzı değişiklikleri ve kan basıncı azaltıcı ilaçlarla tedavi edilebilir.

Yüksek Kan Basıncı Tipleri

Yüksek kan basıncı, nedenine göre iki genel kategoriye bölünebilir.

Primer hipertansiyon

Esansiyel hipertansiyon da denen primer hipertansiyonun açık bir nedeni yoktur ama genetik ve yaşam tarzı risk faktörleri gelişme riskini arttırır. Bu tip yüksek kan basıncı genellikle birçok yıl içinde yavaş yavaş gelişir. Yüksek kan basıncı vakalarının yüzde 90 – 95’i yetişkinlerde bu kategoriye girer.

Sekonder hipertansiyon

Sekonder hipertansiyon başka bir altta yatan sağlık durumu veya ilaç yan etkisinin doğrudan sonucudur. Genelde aniden başlar ve bazen primer hipertansiyondan daha yüksek kan basıncına neden olur. Sekonder hipertansiyon yetişkinlerdeki yüksek kan basıncı vakalarının kalan yüzde 5 – 10’undan ve on yaş altındaki çocuklardaki vakaların çoğundan sorumludur. Sekonder hipertansiyon ayrıca birkaç tipe bölünür:

  • Renovasküler hipertansiyon
  • Diğer renal bozukluklara sekonder hipertansiyon
  • Endokrin bozukluklara sekonder hipertansiyon
  • Diğer sekonder hipertansiyonlar

Yüksek Kan Basıncı Testleri

Hiç doktora gittiyseniz muhtemelen bir kan basıncı testi yapılmıştır. Bu bir manşon ve kan basıncı monitörü kullanılan ve aşina olduğunuz test hızlıdır, kolaydır, invaziv değildir ve ağrısızdır.

Kan Basıncı Testi

Yetişkinler kan basınçlarını bir sağlık bakımı uzmanı tarafından en az iki yılda bir kontrol ettirmelidir. Yüksek kan basıncı, kalp hastalığı veya kardiyovasküler risk faktörleri olanlara tipik olarak daha sık kan basıncı testi yaptırmaları önerilir. Üç yaş ve üzerindeki çocuklarda yıllık kontrollerinin bir parçası olarak bir kan basıncı testi yapılmalıdır.

Testten önce

Bir rutin kan basıncı testi için herhangi bir özel hazırlık gerekmez. Ancak doktorunuza gitmenizin ana nedeni kan basıncınızın kontrolü ise mümkün olan en doğru ölçümün alınmasını sağlamak üzere bazı önlemler almanız istenebilir. Bu önlemler arasında testten önceki 30 dakika boyunca sigara içmemek veya kahve içmemek, testten önce tuvalete gitmek ve testin yapılmasından hemen önce beş dakika oturmak vardır.

Test sırasında

Test sırasında üst kolun etrafına şişirilebilir bir manşon yerleştirilir. Bu manşon bir kadranı veya dijital bir ekranı olan, sfigmomanometre adlı bir monitöre tutturulur. Önce manşon sıkı hale gelinceye kadar sıkılır ve böylece kolunuzdaki büyük bir arteri sıkıştırıp buradaki kan akışını geçici olarak durdurur. Sonra manşondan hava yavaşça dışarı bırakılır.

Klasik testte manşon sönerken bir sağlık bakımı uzmanı bir stetoskopla arteri dinler ve kadran veya ekrana bakar. İlk ses kanın arterden tekrar nabız gibi geçmesiyle duyulduğunda kadrandaki veya ekrandaki rakam sistolik basınçtır (ilk kan basıncı numarası). Son ses duyulduğunda görülen rakam diastolik basınçtır (ikinci kan basıncı numarası).

Kan basıncı nabzı algılayan ve rakamları kaydeden bir elektronik cihazla otomatik olarak da ölçülebilir ama prensip aynıdır. Kan basıncı ister manuel ister otomatik ölçülsün testi yapmak sadece yaklaşık bir dakika sürer.

Kan Basıncı Ölçer ve Manşon

Testten sonra

Herkes sağlıklı olsun veya olmasın kan basıncı rakamlarını bilmelidir. Doktorunuz rakamları söylemezse mutlaka sorun. Yüksek kan basıncından şüpheleniliyorsa birkaç kez geri gitmeniz ve testin tekrarlanması gerekebilir. Kan basıncı doğal olarak gün içinde ve bir günden diğerine değişir ve bu işlem doktorunuza genel kan basıncı durumunuzun da eksiksiz bir tablosunu verir.

Evde Kan Basıncı İzleme

Doktorun ofisinde kan basıncı testlerini düzenli olarak yaptırmak dışında birçok kişi evde kan basıncını izlemekten fayda görür. Amerikan Kalp Derneği (American Heart Association) yüksek kan basıncı olan herkes için kan basıncı izlemeyi önerir. Sağladığı ek veriler doktorun tedavinin zaman içinde ne kadar iyi çalıştığını değerlendirmesine yardımcı olur.

Evde izleme doktorun ofisinde doğru bir kan basıncı ölçümü yapılması zor olan kişiler için faydalı olabilir.

Beyaz önlük hipertansiyonu eğer kan basıncı doktorun ofisinde anksiyete ve stres nedeniyle tutarlı olarak daha yüksekse mevcuttur. Evde izleme kan basıncının genelde normal olduğunu gösteriyorsa gereksiz tedaviden kaçınılabilir.

Maskelenmiş hipertansiyon eğer kan basıncı doktorun ofisinde tutarlı olarak normalden düşükse mevcuttur. Bu durumun nedeni evde daha fazla stres veya buradaki tütün, alkol veya kafein kullanımı olabilir. Evde izleme kan basıncının çoğu zaman yüksek olduğunu gösteriyorsa uygun tedavi başlanmalıdır.

Hipertansiyon Tanısı

Yüksek kan basıncına bir kan basıncı testinin sonuçları temelinde tanı konur. Test iki rakam verir: sistolik ve diastolik.

Sistolik basınç

Bu birinci (veya üst) rakamdır. Kalp kan pompalamak için kasıldığında yani kalp attığında arterler içindeki basıncı temsil eder.

Diastolik basınç

Bu ikinci (veya alt) rakamdır. Kalp dinlenirken ve kanla tekrar dolarken yani kalp atımları arasında arterler içindeki basıncı temsil eder.

Kan basıncı rakamları genellikle sistolik basınç/diastolik basınç olarak yazdırılır: örneğin 120/80. Kan basıncı için ölçüm birimi milimetre cıvadır (mmHg).

Yetişkinlerde Kan Basıncı Kategorileri

Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü (National Heart, Lung, and Blood Institute) kan basıncı seviyelerini dört sınıfa böler. Aşağıda yetişkinlerde bu sınıfların herbirini tanımlayan rakamlar vardır.

Sistolik basınç

(mmHg)

Diastolik basınç

(mmHg)

Normal

120’nin altı

ve

80’in altı

Prehipertansiyon

120-139

veya

80-89

Evre 1 yüksek kan basıncı

140-159

veya

90-99

Evre 2 yüksek kan basıncı

160 ve üstü

veya

100 ve üstü

Sistolik ve diastolik basınçlar farklı sınıflara girdiğinde yukarıdaki kullanılır. Örneğin 165/85 şeklinde bir kan basıncı ölçümü evre 2 yüksek kan basıncı kabul edilir.

İzole sistolik hipertansiyon sadece sistolik rakamın yüksek olduğu yüksek kan basıncı anlamına gelir. 60 yaş üzerinde ve yüksek kan basıncı olan kişilerin üçte ikisinde görülür. Bu durum her iki rakamın yüksek olduğu yüksek kan basıncı kadar ciddiye alınmalıdır çünkü tedavi edilmeden bırakılırsa aynı derecede zarara neden olabilir.

Diyabet ve Böbrek Hastalıklı Yetişkinlerde Tanı

Yüksek kan basıncıyla birlikte diyabet veya kronik böbrek hastalığı bulunması ciddi komplikasyonlar riskini arttırır. Bu nedenle yüksek kan basıncı tanısı konma eşiği bu durumların olduğu kişilerde daha düşüktür. Diyabet veya kronik böbrek hastalığı olan yetişkinlerde 130 veya üzerinde sistolik basınç veya 80 veya üzerinde diastolik basınç yüksek kabul edilir.

Çocuklar ve Gençlerde Tanı

Kan basıncı çocuklar ve gençlerde yetişkinlerdeki gibi ölçülür. Ancak çocuk ne kadar küçük ve ufak tefekse rakamlar normalde o kadar düşüktür. Yüksek kan basıncına tanı koymak için belirli bir çocuk veya gencin kan basıncı rakamları aynı yaş, cinsiyet ve boya sahip gençlerin ortalama kan basıncı ölçümleriyle karşılaştırılır.

 

Yüksek Kan Basıncı Nedenleri

Yüksek kan basıncı nedenine bağlı olarak iki ana tipe bölünebilir. primer hipertansiyon ve sekonder hipertansiyon.

Primer Hipertansiyon Nedenleri

Bilim insanları bu sık görülen ve yetişkinlerdeki vakaların yüzde 90 ile 95’ini oluşturan bu yüksek kan basıncı tipinin nedenini tam olarak bilmemektedir. Primer hipertansiyon doğrudan altta yatan tek bir durumla bağlantılı değildir. Faktörlerin bir kombinasyonuyla ilişkilidir. Ancak yıllar içinde arterlerdeki değişiklikler sıklıkla daha yüksek kan basıncı ile ilişkilidir. Bu tür değişiklikler arasında şunlar vardır:

  • Arterlerin sertleşmesi (arterioskleroz)
  • Arterlerde yağlı birikintilerin birikmesi (ateroskleroz)
  • Arter duvarlarında kalınlaşma
  • Küçük arterlerin (arterioller) fazla kasılması

Sekonder Hipertansiyon Nedenleri

Bu tür yüksek kan basıncı yetişkinlerde vakaların yüzde 5 ila 10’unu ve 10 yaş altındaki çocuklarda vakaların çoğunu oluşturur. Sekonder hipertansiyon kan basıncının artmasına neden olan altta yatan bir sağlık durumunun doğrudan bir sonucudur. Çeşitli nedenleri olabilir.

Böbrek hastalığı

Böbrek hastalığı sekonder hipertansiyonun en sık nedenidir. Böbrekler vücuttaki sıvı miktarını düzenler. Bir böbrek problemi olduğunda kan hacmi artabilir. Arterlerden ne kadar fazla kan pompalanması gerekiyorsa gerekli güç o kadar fazladır.

Yüksek kan basıncının nedeni çeşitli böbrek hastalığı tipleri olabilir. Polikistik böbrek hastalığı böbreklerde kistlerle karakterize kalıtsal bir durumdur. Diyabetik nefropati diyabet böbreklerin filtreleme sistemine hasar verdiğinde oluşur. Glomerüler hastalık glomerüler adı verilen mikroskobik böbrek filtrelerinin şişmesiyle karakterizedir. Yüksek kan basıncı ayrıca böbrekler içinde tıkanıklık (hidronefroz) veya bunlara giden arterlerin daralması (renovasküler hipertansiyon) nedeniyle oluşabilir.

Arterlerde yağlı birikintilerin birikmesi.

Hormonal bozukluklar

Böbreklerin üzerinde duran böbrek üstü bezleri kan basıncını etkileyen hormonlar üretir. Cushing hastalığında adrenal bezler fazla kortizol salar ve bu kan basıncının artmasına neden olur. Aldosteronizmde çok az aldosteron salgılarlar ve bu durum böbrek işlevini etkiler.

Başka bezler ve hormonları da bir rol oynayabilir. Hipotiroidide tiroid bezi çok az tiroid hormonu üretir ve bu durum kan basıncını arttırabilir. Hipertiroidide aynı bez çok fazla tiroid hormonu üretir. İlginç olarak bu da kan basıncını epinefrin ve norepinefrin adlı iki başka hormonun aktivitesini arttırarak arttırabilir. Hiperparatiroidide paratiroid bezleri çok fazla paratiroid hormonu salgılar ve böylece kanda kalsiyum seviyesi artar. Bu ise kan basıncı artışını tetikleyebilir.

Kalp defekti

Bazı kişiler vücuttaki en büyük arter olan aortada darlıkla doğarlar. Bunun sonucunda kalbin aortadan kan itmek için daha güçlü pompalaması gerekir. Bu ekstra güç özellikle kollarda kan basıncını arttırır. Bu duruma aort koartasyonu denir.

Uyku apnesi

Uyku apnesi uyku sırasında solunumda tekrarlanan küçük duraklamalarla karakterize bir bozukluktur. Bu durum vücuttaki oksijen miktarını azaltır. Yetersiz oksijen kan damarı duvarlarını kaplayan tabakaya zarar verip kan basıncını düzenlemekte daha az etkili hale gelmelerine yol açabilir.

Hamilelik

Yüksek kan basıncı problemleri A.B.D.’de hamileliklerin yüzde altı ila sekizinde görülür. Preeklampsi hamileliğin ikinci yarısında ortaya çıkan ve yüksek kan basıncı ve idrarda fazla proteinle karakterize ciddi olabilecek bir durumdur. Gestasyonel hipertansiyon hamilelik sırasında başlayan ama beraberinde fazla idrar proteini olmayan yüksek kan basıncı demektir.

İlaçlar ve takviyeler

Birçok reçeteli ve reçetesiz ilaçlar bazı kişilerde kan basıncını yükseltebilir veya kötüye gitmesine neden olabilir. Bunlar arasında doğum kontrol hapları, hormon replasman tedavisi, grip ilaçları, reçeteli ve reçetesiz ağrı kesiciler, antidepresanlar, astım ilaçları ve organ nakilleri için kullanılan ilaçlar vardır. Ginseng ve Saint John’s Wort gibi bazı bitkisel takviyeler de bu etkiye sahiptir. Ayrıca kokain ve metamfetamin gibi birçok yasadışı ilaç kan basıncını arttırır.

Obezite

Genel bir kural olarak bir kişi ne kadar kiloluysa o kadar fazla kan gereklidir. Vücutta fazla kan pompalanması arter duvarlarında ek basınca neden olur ve bu durum kan basıncını arttırır. Aşırı kilo kalp hızını da arttırabilir ve bu da kan basıncını arttırabilir.

Kaynak: healthline.com

***Önemli Not: Bu sitedeki tüm yazılar sadece bilgilendirme amaçlıdır, kaynak gösterilen sitelerden alınmıştır. Hiçbiri doktor tavsiyesi değildir ve size bir hastalığın tanısını koydurmaz. Eğer bahsedilen hastalıklardan birinin sizde var olduğunu düşünüyorsanız lütfen doktorunuza başvurunuz. Yazılardan dolayı hiçbir şekilde sitemiz sorumlu gösterilemez.

Hipertansiyonla ilgili çok daha fazla bilgiyi çok yakında sitemizde bulabilirsiniz. Sitemizde bir çok sayfa henüz yapım aşamasındadır.